How Vegetarians and Vegans make our world a little better aka #ECOoverEGO

How Vegetarians and Vegans make our world a little better aka #ECOoverEGO

Once upon a time you were a child and loved playing with animals. Then you grew up, got “smart” and forgot everything.


Our world is obsessed with fancy trainings/retreats/networking events and moreover – with the need to incorporate ice-breakers in these, so that it magically encourages strangers to bond. One question/task I hear the most is “tell us one thing that you want others to know about you”. Well, that question pushes people either in or out of their comfort zone. I always have it easy, as I simply respond with my usual “I am a Vegetarian” line.

Growing up I never understood the allure of wanting to be around animals. In Georgia’s 90-ies, having an increasing meat-heavy diets happened to be a sign of being somewhat well off and being on a right track of spoiling your family and friends. I started slowly rejecting meat when I was 9, however, for the next 9 years my life was a series of “cheat days” with McDonald’s filling the gaps between. FYI, McDonald’s was a huge (!) thing in late 90-ies in Eastern Europe.

I always had my own versions of “power boards”, which were simple papers pinned to bathroom doors. I am a firm believer that our mind is capable to process only few effective decisions during the day and we need to reiterate our goals before jumping into e-mails and social media. So, I decided to stick a tiny note on that board with my commitment to stop eating meat. Surprisingly, in the same week, my friend Liis sent me a photo of herself and Duffy, beautiful dog. I replied saying “oh, you and your dog look awesome.” Liis responded with a kind reminder that maybe she is Daffy’s human and not vice versa. Hence, the topic of ownership, belonging and general transience of life has been on my mind a lot during that week. One day, I lost my nerve to watch documentaries on meat industry, so many films it would be irresponsible to look back.

Few months later, I found myself pushed into journey of fierce independence as I had to stay committed to my choice and hence, overcome fears of fading health or abandoning eating habits I had been used to. However, I soon discovered the most important mantra of a Vegetarian – “never judge and never allow anyone to judge you”. People who truly value your presence, will make an effort not to offend you.

Vegetarians and Vegans not only reject meat and anything that cause abuse of animals, but we value our mother nature and have a firm belief that we shall be in harmony with it. Every single action we take against animals causes us to become bigger parasites, who consume more without posing any questions whether or not it affects our environment. Vegetarians and Vegans shop differently … every piece or product we purchase is a result of thoughtful decisions, what effect it will have on an already existing sick system and where in the nature it will end up. We spend more time loving animals and nature around us, we observe how animals live with us in the same city and realize how much consumerism kills our human-to-human and human-to-animal interaction.

Becoming Vegetarian has significantly affected the way I shop. I no longer wear leather and have less and less need for new things that will cause more damage of our natural resources. I have learned that consumerism steals the magic you get from learning to repair your old things. As a Vegetarian you repair yourself within and that leads you to taking serious commitments that you no longer require animals to be slaughtered or imprisoned for your food or entertainment.

Embracing #ECOoverEGO sheds some light to how meat has turned into fashion. I had my first “big boy job” when I was 20 and it gave me entry to series of fancy parties and dinners, where people tried to show off their knowledge of meat-meals. This was the first time that I wondered how much people are afraid to “fall out” from popular path of being inside of “meat-eaters club”.

In my mid 20-ies I already had a tiny farm at home, filled with canaries, parrots, fish and even hedgehogs. It is crazy how smart they are, adapting to your mood and character, being quite when you are down and being noisy when you want them to. Animals are epitome of how care and trust can be rewarded.

Finding my path closer to nature and animals has made me appreciate our universe more. I feel in love with backpacking and take extremely low budget trips. Life, travel and leisure on low and eco-friendly budget proves how wrong humans are when they chose to compete with nature, rather than cooperate.

I have been blessed with having so many Vegetarians and Vegans around me, strangers who have become family that inspires every day. To everything and everyone that made my #ECOoverEGO life possible and empowered my mind with new horizons – thank you!


Chasing the northern lights in Iceland, aka the beauty of buying a one-way ticket

Chasing the northern lights in Iceland, aka the beauty of buying a one-way ticket

“The earth has music for those who listen” – George Santayana


My life is no different from a 20-something old young millennial. Most of the people I know suffer from the Peter Pan syndrome and have serious difficulties facing the fact of growing up. Their salvation is a smoky and old-fashioned bar of Tbilisi, where 20-something and 30-something well off hipsters show off their wisdom or complain how the whole world is against them. Millennials are great in few things, including forced friendships and having a firm belief how everyone somehow owes them.

I was just about to head out to an ordinary meeting mentioned above. It was a rainy, ordinary and pay day. Do you know that bittersweet moment when your phone beeps about freshly arrived salary and how quickly you channel it to responsibilities, needs and stupidities? And I promised to myself to buy a real experience, somewhere far and alone. I cancelled my evening plans and went home with a head full of dreams, stomach full of adrenaline and very modest amount of money on my card.

I have always been a mountain person and ever since I was 12, I would stare at a huge map in my room, wondering where and how people could get from one spot to another. And in that rainy payday I decided to embark on a journey to the land where the vast majority of valleys and mountaintops are untouched by humans.


– “Sir, please, wake up and fasten your seatbelt, we are landing in Tromsø.

– What, where, why?! I am flying to Reykjavik.

– Everything is fine. We have to get some fuel on our way to Iceland.”

Despite of the hilariously illogical flight routes I still managed to land into my travel destination. I once again reaffirmed to myself that life isn’t always as clean as we desire and this is when you cherish the beauty of realizing that discomfort is where one may feel the most comfortable. I took a deep breath to figure out where I was and what I was supposed to do there. I didn’t have a return ticket to Georgia and was desperate for a real adventure, the one that completely pushes you out of your comfort zone.

Few hours later I stood in front of three complete strangers with a limited budget like mine! Serena, Soliver and Andrea – was all that I knew about three souls, whose life paths got crossed with mine by the universe. Knowing almost nothing about one another, we decided to drive across the island. And in that beautiful feeling of collision of excitement and nervousness, we shared stories and made our own ones.

We didn’t book hostels, as we slept in our rented car. Our morning routine was the same: wake up in front of a waterfall, drink natural spring water, drive closer to the Ocean and joyfully eat sadly packaged processed food.  My favorite sunrise was when we stayed up to capture the first sunlight on the top of the Reynisdrangar Cliffs. Our evening routine was also the same: climbing up a mountain to watch the waves floating uninterrupted all the way from the Antarctica.

IMG-20180125-WA0008However, our night routine was somewhat crazy! We were driving along the highway chasing the northern lights. Yes, the real one! Watching their joyful dance on the sky made me realize how insignificant human-made problems are in comparison with the Mother Nature. It was always freezing, but we still jumped out of the car, because watching her majesty Aurora makes your mind manifest inspiration, peace and amazement at the same time.

Making memories with my three new friends slowly destroyed my belief in bucket lists and must-do-things of every travel addict. It’s an irony of faith how things turn out when you get the right answer to the wrong question. My feet were constantly wet and bruised as my brand new waterproof boots demonstrated little resistance against ice and cold, but I still felt secure without google maps and no direction in mind.

On my way back from Iceland to yet another direction, I kept wondering about spontaneous adventures, which are destined to take you to the places, which the dreams are made of and which will merge your paths with strangers, who become your friends with a shared sweet memory.

Maybe smoky bars and endless conversations with your friends and acquaintances  can fix and fill many wounds and insecurities, but the nature has it all! And you shall take a trip on your own and dedicate small part of your life to witness something with own eyes, which has been waiting for your soul to arrive there for already millions of years.


ბავშვობა და შალომ ალეიხემი, ანუ მოგზაურობა იერუსალიმში

ბავშვობა და შალომ ალეიხემი, ანუ მოგზაურობა იერუსალიმში

ადამიანები ებრაელებად და არაებრაელებად რატომ დაიყვნენ,

რატომ დაიყვნენ ბატონებად და მონებად, მდიდრებად და ღარიბებად?“ 

შალომ ალეიხემი, „ტევიე მერძევე და მისი ქალიშვილები



1994 წლის აგვისტოს ცხელი დღე იდგა. ყვავილებით შეფუთულ დიდ ჭიშკართან ჩამომსვეს, რომელიც მომღიმარმა ქალმა გააღო და თბილად მომესალმა. სახლში შესვლისას მომიტრიალდა და მითხრა „I will bring your skies” (შენს თხილამურებს მოვიტან) და ქეჩები გამომიწოდა. მოგვიანებით, ჩემი ასაკის გაგებისას დედამისს გადაულაპარაკა „он же маленький” (ის ხომ ასეთი პატარაა), თუმცა აღმოჩნდა რომ ერთ დღეს ვართ დაბადებული და ისიც დათანხმდა ჩემთვის ესწავლებინა ინგლისური და რუსული, რასაც შემდგომში მსოფლიოს გეოგრაფია და ისტორიაც დაემატა.

ასე მოვხვდი რუსი ებრაელისა და ქართველი ებრაელის სეკულარულ, ხელოვან და კოსმოპოლიტ ოჯახში. იმ დროს არც შუქი იყო, არც გათბობა და მეც ერთი სული მქონდა, მივსულიყავი იქ, სადაც მიყვებოდნენ დედამიწის სხვადასხვა კუთხისა და იქ მცხოვრები ადამიანების შესახებ. აქვე შემაყვარეს ებრაული დღესასწაულები და აშკენაზი (ევროპელი ებრაელი) მწერლების ნაწარმოებები, განსაკუთრებით კი შალომ ალეიხემი.

90-იანი წლების დიდი ალიას დროს (მსოფლიოს სხვადასხვა წერტილში გაბნეულ ებრაელთა ასვლა აღთქმულ მიწაზე) ისრაელში არ წასულან. ამ თემაზე არ საუბროდნენ.


ლატვიელი მესაზღვრე დიდხანს ათვალიერებს ჩემს ორივე პასპორტს. შემდეგ კოლეგას ურეკავს და ცდილობს მისგან გაიგოს, საქართველოს მოქალაქეს ისრაელში შესასვლელად ვიზა სჭირდება, თუ არა. უხმოდ გამატარეს და სპეციალური შემოწმების ოთახისკენ მიმითითეს.

სამყაროში ორი დიდებული ადგილია, სადაც ყველაზე მეტად აქტიურდება ტვინის შემოქმედებითი მხარე; ერთი აბაზანაა, მეორე კი თვითმფრინავი. ვზივარ ფანჯარასთან და მხოლოდ მაშინ მახსენდება, რომ გეგმა არ მაქვს, არც რაიმე აპლიკაცია დამიყენებია და ზუსტად არც კი ვიცი იქ რა მინდა. შემდეგ კი მახსენდება ჩემი 2018 წლის გადაწყვეტილება – ნაკლები გეგმა და მეტი ნდობა სამყაროს მიმართ.

ბენ გურიონის აეროპორტში საპასპორტო კონტროლის რიგი მოკლე, თავად შემოწმების პროცესი კი – ხანგრძლივი აღმოჩნდა. ბევრმა მირჩია, რომ ირანის ბეჭდიანი პასპორტი დამემალა, მე კი პირდაპირ ის გავუწოდე მესაზღვრეს. პასპორტს დიდი ხანი უცქირეს, შემდეგ გადარეკ-გადმორეკეს და გაღიმებული სახით მიმითითეს პატარა ოთახისკენ. რამდენიმე შეკითხვის დასასმელად.

პატარა ოთახი მალევე ივსება რუსულენოვანი მგზავრებით, რომლებიც უფრო და უფრო ხმამაღლა ლანძღავენ აეროპორტს, ქვეყანას და ერს. მე კი ყვავილებით შეფუთულ სახლში ნასწავლი ფრაზა მიდგას წინ – „ღმერთმა ორი ყური და ერთი პირი მოგცა. რაც უფრო ნაკლებს ილაპარაკებ, მეტს ისწავლი“.

4 საათის შემდეგ კიდევ უფრო პატარა ოთახში შემიყვანეს დაკითხვაზე. ძალიან ბევრი ვისაუბრეთ ლაშა შაყულაშვილზე, ირანზე, ადამიანებისა და შემოქმედის ურთიერთობაზე, სამყაროზე და შალომ ალეიხემზე. შემიშვეს.

აეროპორტი გაბრაზებულმა დავტოვე იმ 5 საათის გამო, რომელიც მოგზაურობამ დაკარგა. ტრანსპორტში არ ჩავჯექი და ფეხით გავუყევი თელ-ავივის გზას. 30 წუთის შემდეგ იერუსალიმის და აშდოდის გზების გასაყარზე ვიდექი. ვერაფერი გავაჩერე და ისევ ფეხით გავუყევი გზას უახლოეს პატარა ქალაქამდე.

უცებ მანქანა მისიგნალებს და ტაქტის მოხუცი მძღოლი მიყვირის: „არ იცი რა ვითარებაა ამ ქვეყანაში?! ვინმე რომ ძალით დაგეჯახოს?! დაჯექი და უახლოეს დასახლებამდე უფასოდ მიგიყვან!“. მანქანაში მოკალათების შემდეგ ვერ მოვითმინე და მოვუყევი დაკარგული ხუთი საათის შესახებ და ისიც გაღიმებული მპასუხობს:

„ახალგაზრდავ, იცით რა წერია თორაში? თქვენ ვერასოდეს გაიგებთ შემოქმედმა რა განსაცდელს აგარიდათ იმ ხუთი საათის განმავლობაში, რომელიც თქვენ იმ ოთახში გაატარეთ“.

ვერაფერი ვუპასუხე.

სულ რაღაც 62 შეკელად მიმიყვანა იერუსალიმში იაფოს ჭიშკართან. დამემშვიდობა და ეს დამიბარა:

“დღეს საღამოს ვია დოლოროსა აიარე, შემდეგ იესოს საფლავთან მიდი, სომხურ უბანში ფალაფელი ჭამე და მამილას ჩაუყევი შებინდებისას. დილას ადრე ადექი და გოდების კედელთან მიდი, ღმერთს დაელაპარაკე და მზის ამოსვლასაც იქ შეხვდი. შემდეგ ჯვრის მონასტერში შეიარე და შოთა რუსთაველის ფრესკა ნახე.”


გოდების კედელთან 7 საათზე მივედი და მთელი დილა სიარულში და აღმოჩენებში გავატარე ისე, რომ ხმა არ ამომიღია. შოთა რუსთაველის ფრესკასა და ქართულ წარწერებსაც დიდი ხანი ვუცქირე.

11 საათზე იაფოს ჭიშკართან ყოველდღიურ უფასო ექსკურსიას შევუერთდი და უამრავი რამ გავიგე იერუსალიმის შესახებ. გიდს 10-20 ევრომდე უნდა აჩუქოთ.

აეროპორტისაკენ მიმავალ გზაზე ბევრი ვიფიქრე იქაურ ცხელ მზეზე და იმ ადამიანებზე, რომლებიც დღემდე ყველაფერს ტოვებენ და ციონიზმის იდეის რწმენით ადიან ისრაელში. გამახსენდა რაჭის, შიდა ქართლის, იმერეთის და სამცხე-ჯავახეთის დაცლილი სოფლები და გამოკეტილი სინაგოგები.

ერთი რამ ნამდვილად ვიცი – იერუსალიმში ცოტა უნდა ისაუბრო და ქალაქს მოუსმინო; ხელით უნდა შეეხო ნებისმიერ ქვას, რომლის ქვეშაც 4000 წელზე მეტი ხნის ისტორია იმალება. გაიარო არაბული ნაწილი და აუცილებლად შეევაჭრო გამყიდველს. ახვიდე სომხური უბნის რომელიმე სახლის თავზე და გადახედო ქალაქს. და დილას ადრე ადგე, რომ დაინახო როგორ ირეკლავს მეჩეთის ოქროსფერი სახურავი მზის სხივებს, როგორ რეკავენ ზარებს ტაძრებში და როგორ იკრიბებიან მლოცველები გოდების კედელთან.


მოგზაურობა გურჯისტანიდან სპარსეთში, ანუ 400 წლის უნახავი სამშობლოს სიყვარული

მოგზაურობა გურჯისტანიდან სპარსეთში, ანუ 400 წლის უნახავი სამშობლოს სიყვარული

Iran 2იყო და არა იყო რა, ადამიანებს შორის პატივისცემასა და სიყვარულზე უკეთესი რა იქნებოდა?! იყო სპარსეთი და მის სამიზნეში მოხვედრილი ქართველი ერის ბარაქიანი მიწა-წყალი, ახლა კი მსოფლიოს გეოპოლიტიკური რუკიდან ცალკე სახელმწიფოებად მომღიმარი საქართველო და ირანის ისლამური რესპუბლიკა.

სკოლაში საბჭოთა ნანგრევებზე „ხელახლააწყობილი“ განათლების სისტემა საქართველოს ბედკრულ ისტორიას მთელი სიმძაფრით და რომანტიზმით გვაცნობდა: გვიყვებოდნენ ქვეყნის მაოხრებელ დამპყრობლებზე, რომლებმაც მაინც ვერ გადაგვაჯიშეს. დამპყრობლებს შორის კი შაჰების მთელი თაობების მიერ ჩადენილი „საქმენი საგმირონი“ გვხვდებოდა.

Iran 3021-ე საუკუნის საქართველოს ევროკავშირმა აქტიურად შემოგვიძახა: „მობრძანდი Schengenაცვალეო“, ხოდა ჩვენც აქტიურად მივაშურეთ ისტორიულ საბუდარს. თუმცა, დასავლური ცივილიზაციის მშვენებათა ფონზე გადაღებული ფოტოების მიუხედავად, მაინც სხვანაირად გვიზიდავს და გვხიბლავს აღმოსავლური კულტურა თავისი დიდძალი სიმდიდრით, სიბრძნით და საუკუნეთა განმავლობაში შემონახული წეს-ჩვეულებებით.

2016 წლის 26 თებერვალი

12 საათი და 53 წუთი

ვზივარ სამსახურში და ჩემს თანამშრომელ ირინასთან ერთად ვცდილობ ნეთბუქის ამუშავებას, მაგრამ – უშედეგოდ! ამ დროს  საბა მირეკავს: „ლაშა, სად ხარ? ავტობუსი პირველზე გადის, ხომ გახსოვს?!“

საბა ჩემი ახლო მეგობრებიდან ყველაზე ორგანიზებულია, თან საერთაშორისო სამართლის უბადლო მცოდნეა, რაც მასთან ერთად მოგზაურობისას დიდ კომფორტს გიქმნის. ამ შემთხვევაშიც მზად აქვს მIran 20ოგზაურობის ზუსტი საფასური (266 ლარი – ორივე გზა) და ყველა საჭირო ნივთი; მხოლოდ პასპორტებზე არ ვსაუბრობთ, ამის მიზეზს კი – მოგვიანებით წაიკითხავთ.

ორთაჭალის სადგურისაკენ თავქუდმოგლეჯილი სირბილისა და ადგილის დაკავებიდან რამდენიმე საათის შემდეგ, ბორჯომში შევისვენეთ. მგზავრები ნელ-ნელა ვიწყებთ იმ ადამიანების გაცნობას, რომლებთან ერთადაც დიდი გზა გვაქვს გასავლელი. პირველი თანამგზარი არის ალი. ალი ძალიან განათლებული ირანელია, რომელიც ხშირად ჩამოდის საქართველოში, რამდენიმე წლის წინ რაჭველი ანა შეუყვარდა და თბილისში იქორწინეს კიდევაც. რა თქმა უნდა, ალის რამდენჯერმე აქვს ნანახი  „რაჭა, ჩემი სიყვარული“!

საქართველოსა და თურქეთის გასაყარი

რამდენიმე საათში ვალეში, საქართველო-თურქეთის საზღვარზე ვართ. ქართველი მესაზღვრე აქტიურად ფურცლავს ჩემს ვიზებს და ბეჭდის ჩარტყმამდე მეკითხება, რამდენი ენა ვიცი; რამდენიმე მეტრის შემდეგ კი უკვე თურქი მესაზღვრე აკვირდება ჩემს პასპორტს და არაფერს მეკითხება, მე კი მის ზურგსუკან ჩამოკიდებულ სურათს ვუყურებ, საიდანაც ათათურქი გვიცქერს.

მათ, ვისაც ჩემსავით არასოდეს გადაგიკვეთიათ სახმელეთო საზღვარი, ალბათ გაინტერესებთ, იცვლება თუ არა გარემო/ბუნება/არქიტექტურა/ადამიანთა გარეგნობა ხაზის მეორე მხარეს?! ხოდა, ზუსტად ამ დაკვირებასა და ფიქრებში ვიყავი, როცა უკვე ყარსში აღმოვჩნდით.

ყარსის რესტორანში ჩაი თურქულ ყაიდაზე მოგვართვეს და უფასო wifi-თ სარგებლობის ბედნიერებაც გვამცნეს. „ჭკვიანი/სმარტ“ ტელეფონების უჭკუო და უნიათო ელემენტი სოციალურმა ქსელებმა მალევე ,,დასცეს ბეჭებზე“ და მგზავრებმა ისევ ერთმანეთთან დაიწყეს საუბარი. ისე, ქართველები სულ ვცდილობთ უცხოეთში ჩვენებურები ვიცნოთ და გამოველაპარაკოთ; ხოდა, სწორედ ამ ლოგიკით და ბუნების კარნახით ჩავთვალეთ, რომ რესტორანში მომუშავე ერთ-ერთი პირი ქართველი იყო და ვკითხეთ კიდევაც. ბიძიას ძალიან გაეხარდა მშობლიური ენის გაგება, რადგან თურმე ამ მხარეში ნაკლებად ხვდებიან ქართველები. როგორც გვჩვევია, გული გადაგვიშალა და გამოგვკითხა როდის დავბრუნდებდით უკანა გზაზე, რათა ისევ ვენახეთ.

ყარსიდან გამომგზავრებამდე ინსტაგრამზე მოვახერხე შესვლა და ანდრიას გავუგზავნე შეტყობინება. ანდრია ფერეიდნელი ქართველია. სამშობლოში, არც ის და არც მისი ოჯახის წევრი, არასოდეს ყოფილა, თუმცა გამართულად წერს და კითხულობს ქართულად. ანდრია გულმოდგინედ გველის ისპაჰანში და ერთი სული აქვს, ქართულად გვესაუბროს. ფერეიდნელი ქართველების გაცნობა უმთავრესი მიზანია ჩემი ირანში სტუმრობის, მინდა თავად ვნახო მათი ტრაგიკული, ხოლო დღეს უკვე – რომანტიზირებული ამბავი.

თურქეთისა და ირანის გასაყარი

არ მახსოვს რამდენი საათი გავიდა ქართველ ბიძიასთან დამშვიდობების შემდეგ, როდესაც მძღოლმა ხმაურიანად გაგვაღვიძა. საათს დავხედე: 03:45 მიჩვენებდა. ფანჯრიდან უშველებელი, მართლაც რომ, ცამდე აზიდული თოვლიანი მთები და სატვირთო ტრანსპორტის უშველებელი კოლონა მოსჩანდა.

„ყველაფერი აიღეთ და ისე ჩამოდით, ღმერთმა უწყის, რამდენი ხანი გაგვაჩერებენ საზღვარზე! კარგი ინგლისურით ნუ დაელაპარაკებით მესაზღვრეებს და, საერთოდ, ქართულად უპასუხეთ მათ კითხვებს!“ – გვეუბნება ერთ-ერთი მგზავრი.

თურქეთის მხარემ მალევე გაგვატარა და მანამ, სანამ თურქეთი-ირანის დამაკავშირებელ გასასვლელში გავივლიდით, ერთ საინტერესო რამეს მოვკარით თვალი: ირანულ მხარეზე გადასვლამდე ყველა ქალი თმას და ყელს თავსაბურავით იფარავდა.

ღამის 4:30 საათია და დგახარ ადგილას, რომლიდანაც რამდენიმე ნაბიჯით უკან თურქეთში, ხოლო ხუთიოდე ნაბიჯით წინ კი ირანში ხარ, ხოლო ამ ნაბიჯების მიმართულებას  ირანელი მესაზღვრე წყვეტს, რომელიც არსად ჩანს. აბა, ვის უყვარს ლოდინი? – არც არავის! ლოდინის დროს იმდენი რამე გახსენდება და წარმოიდგენ, რომ შესაძლოა ვუდი ალენსაც კი მიაწოდო კარგი ჩახლართული სცენარი. ჩემი და საბას სცენარი კი ასეთია: პატიოსანი მოქალაქეები ვართ და ძალიან გვინდა ირანის ნახვა, მაგრამ ის მოარული ჭორი გვაწუხებს, რომ აშშ-ს და ისრაელის ვიზების მფლობელებს ქვეყანა არ უშვებს; ხოდა, 90-იანების პურის რიგებს გამოვლილი ბალღები, ვდგავართ და ველით მესაზღვრეს, საბა ისრაელის ვიზით, მე კი აშშ-ს ვიზიანი პასპორტით.

დიდება, ღმერთს! გამოჩნდა მესაზღვრე, რომლის ჟესტიკულაციაც გვიბოდიშებს, რომ გვალოდინა. „საბა, ამას ფლოსტები აცვია, თუ მე მეჩვენება?!“ – ვეკითხები საბას. ძვირფასო მკითხველო, დიახ, მესაზღვრე რომელსაც ასეთი კრძალვით ველოდით აღმოჩნდა ჩვეულებრივი ახალგაზრდა, რომელსაც წინდების გარეშე ეცვა ფლოსტები. ძალიან საინტერესოა ადამიანის ბუნება, რომელიც მუდმივად რამე დადებითის მოლოდინშია, რათა როგორმე უკეთეს ხასიათზე დადგეს. ჩვენც ჩავთვალეთ, რომ ასეთი ოდნავ კურიოზული მომენტი აუცილებლად რამე კარგის მომასწავებელი იყო და ბატონ მესაზღვრეს ამაყად მივაწოდეთ ჩვენი პასპორტები.

რამდენიმე წამში გაგვატარეს.

დერეფნის ბოლოში ალი შეგვხვდა და ღიმილით გვითხრა – „კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება ირანში!“. ტელეფონს დავხედე და მისი ეკრანიდან Magti-ის ნაცვლად Irancell (როუმინგი მუშაობს) და ახალი დროის სარტყელი (ქართულ დროს – 30 წთ) მიცქერდა.

ირანი – ხედებისა და კონტრასტების მატრიცაIran 17

ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში შემავალი ტრანსპორტი მკაცრ კონტროლს გადის და, შესაძლებელია, ერთიდან სამ საათამდე მოგიხდეთ ლოდინი, რომელიც ხშირად მგზავრების რაოდენობაზე არის დამოკიდებული. მოსაცდელში იყიდება ჩაი და უამრავი სასუსნავი, ხოლო გადახდა მხოლოდ რიალში (ადგილობრივი ვალუტა: 1 აშშ დოლარი = 3 500 რიალი) ხდება, ასე რომ, ჩაის დასალევად 15 000 რიალი მაინც უნდა იქონიოთ თან.

Iran 25საკრედიტო ბარათები, ვალუტის გადასახურდავებელი პუნქტი, უკაბელო ინტერნეტი? გრძელვადიანი სანქციების შედეგად ირანში საერთაშორისო საკრედიტო ბარათები არ მოქმედებს და, შესაბამისად, ვერაფერში გამოიყენებთ. ვალუტის გადასახურდავებელი პუნქტი საზღვარზე არ არის, ასე რომ, მანამდე მოიმარაგეთ რიალები. ირანში უკაბელო ინტერნეტი სანთლით საძებარია და მისი პოვნა ხშირად ბაზალეთის ტბის ფსკერზე არსებული ოქროს აკვნის პოვნის ალბათობას უდრის.

Iran 7Iran 19

ვაგრძელებთ გზას და მალე ვჩერდებით ქალაქ თაბრიზში, რომელიც ირანელი აზერბაიჯანელებით დასახლებული ქალაქია. ჩემთვის აღმოსავლურ კულტურასთან გაცნობა, სწორედ, ირანული რესტორნებიდან იწყება: ვრცელი და ლამაზი ხალიჩებით გაფორმებული ტახტები, რომლებზეც ადამიანები ფეხმორთხმულები შეექცევიან დიდ ლანგრებზე მორთმეულ საჭმელს; სპარსული ელემენტებით გაფორმებული ჩაის ჭიქები და მათ დასატკბობად გამოყენებული შაქარყინული. დიახ, ნამდვილი შაქარყინული. ირანელებს ტკბილეულის გარეშე ცხოვრება არ შეუძლიათ, განსაკუთრებით კი – მგზავრობისას, რადგან, მათი აზრით, შორი მანძილის გავლისას ტვინს აუცილებლად ესაჭიროება ტკბილი.
აღმოსავლური კულტურის გემრიელი ნაწილი მალე რიჟრაჟზე გამოჩენილმა აღმოსავლურმა ხედებმა ჩაანაცვლეს. უდაბნო. ხრიოკი მიწა. კანტიკუნტად გაფანტული და გამხმარი ხეები. თაკარა მზე. მშრალი სიცხე. მძიმე ჰაერი. თუ ამ ყოველივეს ირანში ხედავ და თან საქართველოდან ხარ, ავტომატურად სპარსეთში გადასახლებული ქართველები გახსენდებიან … მათ, შენგან განსხვავებით, ფეხით მოუწიათ ამხელა მანძილის გავლა, ხოლო შენ კი იმაზე წუწუნებ, რომ კომფორტულ ავტობუსში წამოკოტრიალებულს სიცხე გაწუხებს! შეუძლებელია, ამ ხედებმა ისტორიის გაკვეთილები არ შეგახსენოს და პრაქტიკული მაგალითით არ მიგახვედროს, თუ რატომ იყო ჩვენი ყვეყანა ასეთი სასურველი „საომარი ლელო“.

Iran 1… ავტობუსის მზის სხივებისაგან გახურებულ მინაზე თავი მაქვს მიდებული და მეჩვენება, რომ გზა აღარ მთავრდება! ჩემი ქართლელი პაპა სულ იმას მასწავლიდა, რომ რაც არ უნდა ცნობისმოყვარე იყო – იმდენი კითხვა არ უნდა დაუსვა სხვას, რომ შემდეგზე შენი დანახვისას გახარების ნაცვლად, შეწუხებული სახით მოგესალმოს! მე კი 1000 კითხვა დავუსვი მგზავრებს და ამ კითხვა-პასუხის რეჟიმს საბას ძილიც შევწირე.

Iran 13ნელ-ნელა ჩვენს ყურადღებას არქიტექტურა იქცევს და გაოცებული ვრჩებით ირანული მეჩეთების მედიდურობითა და მდიდრულობით; მაღალი, ფართო, ყველაზე ხილვად ადგილებში აღმართული სალოცავები, რომელთა უმრავლესობა კაშკაშა ოქროსფერშია გახვეული და მცხუნვარე მზის ფონზე ისე ბრწყინავენ, რომ თითქოს მზესა და დედამიწას შორის კავშირს – სწორედაც რომ, ისინი ამყარებენ.

აკლიმატიზაცია, ანუ თეირანული წესრიგი
მეჩIran 26ეთების სიხშირე და გზებზე გამოფენილი ირანის უამრავი დროშა თეირანთან მიახლოებას გამცნობთ. Iran 15სადგურში ტაქსის მძღოლები იმაზე ათჯერ უფრო გამეტებით გესევიან, ვიდრე მახინჯაურის სადგურზე. სასტუმრომდე მისასვლელი ტაქსის საფასური გადაგვიხადა ჩვენმა ახალმა მეგობარმა და საქართველოს დიდმა გულშემატკივარმა – ალიმ. რჩევებიც მოგვცა და დროებით დაგვემშვიდობა.

Iran 14თეირანის ქუჩები? … შუქნიშანი, მოძრაობის წესები; ნუ დათვლით თქვენ გარშემო მოძრავ მოტოციკლეტებს და იცოდეთ, რომ მთავარია როგორ გადადიხართ ქუჩაზე და არა – როდის! ქალაქში უამრავი ყვითელი ტაქსი შეგხვდებათ და ეს, გარკვეულწილად, კომფორტსაც კი შეგიქმნით: თქვენი გადაადგილება მეტნაკლებად უსაფრთხო მაინც იქნება.

სასტუმროები ირანში? უამრავია! ინტერნეტით გაგიჭირდებათ მოძებნა, მაგრამ ადგილზე უამრავს შეხვდებით. აბაზანა და საპირფარეშო ძირითადად სხვა ბინადრებთან საერთოა.Iran 5

ირანი ისლამური რესპუბლიკაა და თითქმის ყოველ ნაბიჯზე შეხვდებით რელიგიური შინაარსის წარწერებსა და ფოტოებს. ირანი ცდილობს განსაკუთრებული პატივი მიაგოს ომებში დაღუპულ ადამიანებს და მათ ფოტოებს ხშირად შეხვდებით ქუჩებსა თუ საცხოვრებელ შენობებზე.

მკაცრი რელიგიური კანონები ვრცელდება უამრავ საკითხზე, მაგალითად:

ქალთა უფლებები – მეტროში, რომელიც ნამდვილად მაღალი სტანდარტებით არის მოწყობილი, ქალებს საკუთარი მოსაცდელი ადგილები და სამგზავრო ვაგონები აქვთ. ხდება ისეც, რომ ქალებისა და მამაკაცებისათვის განკუთვნილი ვაგონი საერთოა და ნუ გაგაკვირვებთ შუაში გატარებული რკინის ჟალუზი. Iran 18ისე, ქალბატონები ძალიან მოდურად იცვამენ და თავსაბურავსაც სანახევროდ ატარებენ, ძირითადად  – ახალგაზრდები. ხო, მართლა, ქალებს ხელს ნუ ჩამოართმევთ და ძალიან ახლოს ნუ მიუსხდებით.

Iran 8



სპარსული სასახლეები

ირანში უამრავი სასახლე, დარბაზი და შენობა-მუზეუმი გელით, რომელთა ნახვით მიღებული შთაბეჭდილება თქვენთვის მომინდვია. პიონერთა სასახლის სარკეებიანი დარბაზი თუ გინახავთ, მასზე უამრავჯერ უფრო მდიდრული და მასობრივი სანახაობა წარმოიდგინეთ.

პირადად მე, თვალში მომხვდა ამ დარბაზებში გამოფენილი დიდძალი ,,ნადავლი’’, რომელიც სხვა ქვეყნებიდან მოხვდა ირანში, საჩუქრის გადაცემის თუ სხვა გზით.  Iran 11ირანში იმდენი მუზეუმია, რომ ნამდვილად ყველა  ინტერესის და გემოვნების მქონე ადამიანზე არის მორგებული.

თეირანში აუცილებლად ესტუმრეთ გოლესტანის, ანუ ვარდების ბაღის სასახლეს, ხოლო ისპაჰანში  – შაჰ-აბასის სასახლეს.Iran 3Iran 28

თუ თეირანში დიდი ხნით მოგიწიათ გაჩერება, ან ავტობუსით იმგზავრეთ – აზადის მონუმენტი არ გამოგრჩეთ. მონუმენტი ძალიან ახლოს არის ავტოსადგურთან. მონუმენტის გარშემო ლამაზი სკვერია გაშენებული და ადგილობრივ ახალგაზრდებში დიდი პოპულარობითაც სარგებლობს.Iran 4

რა ვჭამოთ/დავლიოთ ირანში და რა – არა

ალკოჰოლი? – არავითარ შემთხვევაში! მართალია, შეიძლება ვინმემ შემოგთავაზოთ მისი მოპოვება (შავ ბაზარზე), მაგრამ შედეგი იმდენად რთული შეიძლება იყოს, რომ სჯობს, არც კი სცადოთ. თუმცა, ირანში ძალიან გემრიელი არაალკოჰოლური ლუდი „დელსტერ“ აქვთ, რომელსაც სხვადასხვა არომატი აქვს.Iran 33






თუ ხორცს არ ჭამთ გაგიკვირდებათ იმის გაგება, რომ ირანში ძალიან კარგ ვეგეტარიანულ პიცებს აკეთებენ ყოველი ფეხის ნაბიჯზე. თუ არ გსურთ რესტორანსა და კაფეში დროის კარგვა, მაშინ შეგიძლიათ, ქართული შოთის მსგავსი პური იყიდოთ იქვე, თონეში. ჩვენი შოთისაგან გასხვავებით, ის ბევრად უფრო ჯანსაღია (ცომს არ აფუებენ) და თან ცეზამის მარცვლებით არის დაფარული.

საჭმლის შეკვეთაზე ერთი კურიოზი გამახსენდა: შევდივართ რესტორანში და მეპატრონეს ვთხოვთ ინგლისურ მენიუს. როგორც იქნა, გაიგო, რა გვინდოდა და გვანიშნა- „ერთი წუთი დამელოდეთო“. გამოვიდა დახლიდან, ებოდა, როგორ ვარჩევდით საჭმელს.  მოგვკიდა მაჯაში მაგრად ხელი, 12801233_10153213421016371_46493125280058783_nშეგვიყვანა სამზარეულოში და ყველა საჭმელი სათითაოდ დაგვათვალიერებინა. მთელი რესტორანი ჩვენ დაგვყურებდა თავზე და გვაკვირდ

სპარსული არ იცით?

გამგზავრებამდე აუცილებლად ჩაიკითხეთ ის სიტყვები, რაც ქართულ და სპარსულ ენებს საერთო აქვს. თუ ჯიხურში ეტყვით „ფულის დახურდავება“-ს, მაშინ, ჩათვალეთ, რომ სპარსულად გითქვამთ, რადგან ფულიც და ხურდაც სპარსული სიტყვებია. ხანჯალი, ნამუსი, ჩანგალი, ლაშქარი – მხოლოდ რამდენიმეა იმ უამრავი საერთო სიტყვიდან.

ისე, გაგიკვირდებათ და ირანIran 12ში არაერთ ეკლესიას ნახავთ. ერთად ორ რუსულ და ბერძნულ მართლმადიდებლურ ეკლესიას კი აშშ-ს ყოფილი საელჩოს მოპირდაპირე ქუჩაზე იხილავთ. აშშ-ს ყოფილი საელჩო მეტად საინტერესო ადგილია თავისი ახლანდელი დატვირთვით და კედელზე გაკეთებული წარწერებითა და ჩანახატებით.

სად წავიდეთ საყიდლებზე?

Iran 9აუცილებლად ბაზარში! ირანული ბაზრები ძალიან საინტერესო სანახაობაა. აქ ერთად იხილავთ ტკბილეულის, სპარსული ხალიჩების და ოქროულობის დახლებს. თუმცა, არ დაგავიწყდეთ, რომ განსაკუთრებული ყურადღება მიაქციოთ თქვენს ნივთებს და კარგად დაიმახსოვრეთ გასასვლელები, რადგან ძალიან მარტივია ბაზრის ლაბირინთებში დაკარგვა, მისგან თავის დაღწევა  – მეტად რთული.

400 წლის უნახავი სამშობლოს სიყვარული

ის-ის იყო სასტუმროდან ბარგი ავიღეთ და გამოვედით, რომ ინსტაგრამზე შეტყობინება მოვიდა: „ბიჭო, 10:30-ზე ვიქნები იმიტომ, რომ ძალიან დიდი traffic არის.“ სანამ ისტორიას გავაგრძელებ მოგახსენებთ, რომ ირანში სოც. ქსელები და უცხოური არხები დაბლოკილია და მხოლოდ ინსტარგამის გამოყენებაა უსაფრთხო. ქართულ ენაზე აკრეფილი წერილი ჩემს ინსტარგამ-მეგობარ ომიდ მაჰდავს ეკუთვნოდა.

ომიდ 1მე და საბა ომიდის სანახავად გავემართეთ მოედნისაკენ, მაგრამ გზაში გაგვახსენდა, რომ მისთვის ნომერი არ გამომირთმევია. ისევ ჩვენებური ჩვეულება რომ გავიხსენოთ – უცხოეთში აქტიურად ვეძებთ ჩვენიანებს და გვგონია, რომ მრავალმილიონიან ქალაქებშიც მარტივად ვიცნობთ ქართველს. ამჯერადაც ასე მოხდა და ომიდი მარტივად ვიცანით.

„გამარჯობა, მე ომიდი ვარ, ანუ იმედა. ქართულად კარგად არ ვლაპარაკობ.“ – მოგვესალმა იმედა. იმედამ ისიც გვამცნო, რომ ქუთაისური აქცენტის გაგება ცოტა უჭირს ))

ჩვენდა გასაკვირად ძალიან კარგი ქართულით განაგრძო ჩვენთან საუბარი. იმედა გვარად ასლანიშვილი აღმოჩნდა, დედა ონიკაშვილი ჰყავს. რამდენი რამ გვსმენია ფერეიდნელი ქართველების შესახებ და მაინც – ამ ყოველივეს ცოცხლად ნახვა სჯობს!

იმედას ქართულს ეტყობოდა, რომ მას არ გაუვლია რუსიფიკატორული პოლიტიკა: არც 90-იანი წლების შემდგომი „სლენგი“ გარევია მას. ვიცი როგორ გაინტერესებთ რამდენიმე ისეთი სიტყვის გაგონება, რომელსაც ჩვენ აღარ ვიყენებთ, ან სხვანაირად ვამბობთ:

მოხუცი ქალი – ბერდედაკაცი;

მიყვარს – მიყორს;

ცოლი – დედაკაცი;

ვაჟიშვილი/ქალიშვილი – ყმაწვილი;

ახალგაზრდა – ჯეელი;

ჩვენი – ჩუნი;

მსუქანი – ჩადგმული;

მაქვს/გაქვს – მაქ/გაქ;

(პირის ნიშნების გარეშე), ასეთივეა: წავიდეთ – წაიდეთ;

გავიდეთ – გაიდეთ;

ხახვი – ხახი;

როგორ მიხარია – რა მიხარია;

კიბე – ფილაქანი;

სახლი – შინ;

მე გეპატიჟები – მე მესტუმრე.

Iran 23იმედა გვიყვებოდა, თუ რამდენად რთულია დარჩე ქართველად ირანში და როგორ ცდილობს ხალხი ქართული წეს-ჩვეულებების შენახვა/განვითარებას. ქართველები უკვე დიდი ხანია, რაც ისლამზე გადავიდნენ და ბევრი მათგანი საკმაოდ მორწმუნეც კი არის, მათ შორის – იმედაც. ყოფილა ისლამიდან ისევ ქრისტიანობაზე გადმოსვლის შემთხვევებიც, თუმცა ეს ძალიან სახიფათო თემაა ისლამურ რესპუბლიკაში, სადაც რელიგიის შეცვლა სიკვდილით ისჯება …

ირანის ქართველობა საკმაოდ წარმატებულია. იმედას სერიოზული წარმატებები აქვს ინფორმაციულ ტექნოლოგიებში, ასევეა ანდრია იოსელიანიც (ადი იასლიანი) ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული რეპერი. რეპი ქვეყანაში ბევრი შეზღუდვით სარგებლობს, მაგრამ ანდრიას თავისი საიდუმლო აქვს. სპარსულის გარდა, ქართულ ენაზეც რეპავს და ამით მისი დიაპაზონი კიდევ უფრო იზრდება.

ისინი, ვინც Iran 22ახლა ამ ბლოგს კითხულობთ, ალბათ დაინტერესდით, თუ რატომ არ აქვს იმედას თავისი ოფიციალური სახელი და გვარი ქართულ ყაიდაზე?! მოკლედ, ირანში არსებობს ერთი წიგნი, რომელშიც მითითებულია თუ რა სახელების დარქმევა შეიძლება ირანში … მხოლოდ სახელი თამარი არის ჩვენსა და ირანს შორის საერთო, სწორედ ამიტომ ბევრ იქაურ ქართველს შეხვდებით ამ სახელით.

ვესაუბრებით იმედას და არ გვჯერა, რომ ამ ბიჭის წინაპარი, მისი ჩათვლით აგერ უკვე 400 წელია, რაც საქართველოში არ ყოფილა. ბიჭი, რომელსაც უნახავად უყვარს სამშობლოს მიწა და ენა, იმის მიუხედავად, რა აღმსარებლობის არის ის. ძალიან უყვარს ხინკალი და მის მიერ გადაღებულ ვიდეოს მაჩვენებს, თუ როგორ აყრის ხორცს „ცომსა ზედა“ მისი მეზობელი.

გვერდიდან არ გვშორდება და სულ იმას გვიმეორებს, თუ როგორ უხარია ქართულ ენაზე ლაპარაკი. ვიდეოს გვიღებს და ცდილობს, რაც შეიძლება მეტი რამ თქვას და ჩვენი საუბარიც ჩაიწეროს. პირობას დებს, რომ ზაფხულში აუცილებლად ჩამოვა თავის ისტორიულ სამშობლოში, რომელიც დაუსწრებლად ასე ძალიან უყვარს და ეამაყება.

იმედას მისთვის და მისი ძმებისათვის საჩუქრები მივეცით. ძალიან უხარია საჩუქრები და სამაჯურზე ამოტვიფრულ ქართულ წარწერებს გვიკითხავს …

ფერეიდნელ ქართველებთან საუბრის ხვდები, თუ რამდენი ხანი ელიან იმას, რომ ვინმე შესთავაზებს უკან, ისტორიულ სამშობლოში დაბრუნებას და ისინიც დიდი სიამოვნებით გამოემართებიან; თუმცა, ძალიან უნდათ ეს იქამდე მოხდეს, სანამ გლობალიზაცია და ასეთი ჩქარი ტემპებით მიმდინარე ასიმილაცია მათაც მისწვდებათ.

უკან სამშობლოში

Iran 21გზად ისევ ხრიოკი და უწყლო ხედები იშლება და თავის შექცევის მიზნით, გადაღებული ფოტოების თვალიერებას ვიწყებ; ამ დროს ერთ-ერთი მგზავრი, მაყვალა დეიდა მაწვდის ტყლაპს, თურმე, ისიც აღმოსავლური კულტურიდან შემოვიდა ქართულ მიწაზე. ამ ორ ქვეყანას შორის ამდენი საერთოს მიუხედავად, ისევ იმედას სიტყვები მახსენდება: „მგონი, არავის არ უნდა, რომ ჩვენ ქართველებად დავრჩეთ, მაგრამ ჩვენ მაინც ვიქნებით“! იმედასაც და ანდრიასაც უყვართ და ენატრებათ ის ქვეყანა, რომელიც მათ წინაპარს აგერ უკვე 400 წელია არც კი უნახავს, თუმცა თითქოს ახსოვს და უფრთხილდება. ეს ორი ბიჭია ჩემთვის იმის უტყუარი დასტური, რომ გენი მახსოვრობას ატარებს.Iran 29

საქართველოს მესაზღვრეს ამაყად ვაწვდი პასპორტს და მიხარია, რომ სამშობლოში ვარ, რომელიც თავისი ცუდით თუ კარგით – ჩემია და ოსმალეთის, სპარსეთის და რუსეთის იმპერიებს მაინც გადაურჩა!